Świerczewski Onufry Donat, pseud. Lubomił Obuch (1798—1860), urzędnik, działacz konspiracyjny, zesłaniec.
Ur. 6 VI we wsi Cyndaty (Cendaty) w pow. mławskim (wg innych źródeł ur. w Płocku) w rodzinie szlacheckiej, był najmłodszym z pięciorga dzieci Macieja i Katarzyny z Cyndackich (Cendackich, wg niektórych źródeł z Piszczatowskich). Miał siostrę Annę (ur. 1794) i pięciu braci: Antoniego (1780—1845), księdza rzymskokatolickiego, wikarego przy katedrze płockiej, a następnie proboszcza w Uniecku (pow. mławski), Modesta Wita (1782—1848), żonatego z Marianną z Miłodrowskich, prawdopodobnie radcę woj. płockiego, Ignacego (ur. 1788), Stanisława (1790—1847), żonatego z Zofią z Moderowiczów, właściciela folwarku Żebrzyszki (Zebrzyszki) w pow. sejneńskim, uczestnika kampanii napoleońskich, porucznika Korpusu Inwalidów w Armii Król. Pol., który w r. 1828 został zwolniony z wojska za «niesubordynację», ok. r. 1848 był oskarżony o czytanie «książek demokratycznych» i objęty ścisłym dozorem policji, oraz Józefa (ur. 1796).
Po ukończeniu w r. 1820 sześciu klas szkoły benedyktynów w Pułtusku Ś. wyjechał do Warszawy i od r.n. studiował przez trzy lata prawo na Wydz. Prawa i Administracji Uniw. Warsz.; do egzaminu końcowego nie przystąpił i nie uzyskał patentu. Następnie mieszkał u brata, Modesta w Płocku, a od r. 1828 u Feliksa Żmijewskiego w Suwałkach, gdzie podjął pracę jako kancelista w Komisji Województwa Augustowskiego (od r. 1837 Rząd Gubernialny Augustowski). W r. 1833 został tam rachmistrzem i zapewne wówczas złożył przysięgę homagialną na wierność cesarzowi. We wrześniu 1837 został przyjęty przez Eugeniusza Żmijewskiego do Stow. Ludu Polskiego; obrał pseud. Lubomił Obuch. Podjął agitację wśród włościan, propagując zasady wolności i równości społecznej oraz ideę trzeźwości, ale zrezygnował z tej działalności, gdy został przez chłopów kilkakrotnie wyśmiany. Z ramienia Stowarzyszenia wyjechał pod koniec grudnia t.r. do Warszawy, gdzie dwukrotnie spotkał się ze Stanisławem Morozewiczem. Po zwerbowaniu odpowiedniej liczby członków E. Żmijewski miał objąć funkcję sekretarza obwodu augustowskiego, a Ś. «sołtysa». Gustaw Ehrenberg ocenił wtedy Ś-ego jako «człowieka bardzo ograniczonych zdolności». Wkrótce potem Ś., nie wierząc w szanse rozwoju Stowarzyszenia w Suwałkach, zaniechał w nim działalności, ale nadal opłacał składki.
Dn. 29 VI 1838 został Ś. aresztowany i osadzony w Cytadeli warszawskiej. W śledztwie udowodniono mu jedynie czytanie zakazanych książek i opłacanie składek na Stowarzyszenie. Dn. 13 VIII t.r. złożył zeznania przed Stałą Komisją Śledczą; na mocy decyzji Komisji z 17 X miał być wcielony do wojska na Kaukazie bez możliwości wysługi, jednak namiestnik Król. Pol. I. F. Paskiewicz jej nie zatwierdził i polecił 13 XI oddać Ś-ego pod sąd wojskowy. Dn. 7 III 1839 stanął Ś. przed komisją sądu i został skazany na wcielenie do Korpusu Kaukaskiego bez prawa wysługi; w konfirmacji wyroku z 18 V t.r. Paskiewicz zmienił wyrok i skazał go na osiedlenie na Syberii, z pozbawieniem praw stanu i konfiskatą majątku. Ś. wyruszył na zesłanie z innymi skazanymi prawdopodobnie we wrześniu 1839. Pod koniec października t.r. przybył do gm. Kazaczinskaja w gub. jenisejskiej. W styczniu 1842 mieszkał we wsi Łopatowskaja, gdzie pracował jako zastępca pisarza gminnego; po pewnym czasie zamieszkał w Jenisejsku. Ze względów zdrowotnych, po uzyskaniu 4 VIII 1845 zezwolenia władz rosyjskich, przeniósł się na początku r.n. do Kurganu w gub. tobolskiej. W r. 1848 został jednym ze spadkobierców po zmarłym zesłańcu, Bernardzie Judzińskim, ale władze rosyjskie uniemożliwiły realizację testamentu. Dzięki staraniom bratowej, Zofii Świerczewskiej, wdowy po Stanisławie, otrzymał 8 VIII 1851 zgodę na powrót do Król. Pol., jednak bez przywrócenia praw stanu i majątku. Po powrocie do kraju w r. 1852 zamieszkał w majątku Świerczewskiej w Żebrzyszkach. Zmarł tam 1 XII 1860.
Ś. nie założył rodziny.
Gerber, Studenci Uniw. Warsz.; Kowalski T., Wpisani w historię Pułtuska. Słownik biograficzny, Pułtusk 2001 (bibliogr.); Nekrologi „Kuriera Warszawskiego”, W. 2004 II (dot. brata, Stanisława); Uczestnicy ruchów wolnościowych w latach 1832—1855 (Królestwo Polskie). Przewodnik biograficzny, Wr. 1990 (bibliogr.); — Gerber R., Wychowankowie Szkoły Wojewódzkiej Księży Benedyktynów w Pułtusku, w: Pułtusk. Studia i materiały z dziejów miasta i regionu, W. 1975 II 209; Janik M., Dzieje Polaków na Syberii, Kr. 1928; Kraushar A., Świętokrzyżcy. Pierwsze tajne Towarzystwo Demokratyczne w Warszawie, „Przegl. Hist.” T. 20: 1916 z. 1—2; Łopuszański B., Stowarzyszenie Ludu Polskiego (1835—1841), Kr. 1975; Nowiński F., Polacy na Syberii Wschodniej. Zesłańcy polityczni w okresie międzypowstaniowym, Gd. 1995; Szczepański J., Szkoła Wojewódzka Księży Benedyktynów w Pułtusku, w: Dzieje Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego im. Piotra Skargi w Pułtusku, Ciechanów—Pułtusk 1991 s. 100; — Bogdański H., Pamiętnik 1832—1848, Oprac. A. Knot, Kr. 1971 s. 108; Directorium divini officii recitandi pro Dioecesi Plocensi za l. 1801, 1806, Łowicz (dot. brata, Antoniego); Giller A., Lista wygnańców polskich do roku 1860, w: Album Muzeum Narodowego w Rapperswill, P. 1872 s. 432; Ordo divini officii recitandi pro Dioecesi Plocensi za l. 1837, 1846, W. (dot. brata, Antoniego); Stow. Ludu Polskiego; Šostakovyč B. S., Materialy gosudarstvennogo archiva Irkuckoj Oblasti o prebyvanii v vostočnosibirskoj ssylke sventokšyžcev — učastnikov varšavskoj organizacji „Sodružestvo pol’skogo naroda”, w: Ssylnyje revoljucionery v Sibiri (XIX v. — fevral 1917 gg.), Irkutsk 1983 VIII 63—4, 66; — „Gaz. Codz.” 1851 nr 222; „Gaz. Rządowa Król. Pol.” 1839 nr 140; Kalendarzyk polit. (W.) 1834—9; „Kron. Emigracji Pol.” T. 8: 1839 s. 200; — AGAD: Kancelaria Nowosilcowa, vol. 550 k. 80v—1, Kom. Rządowa Wojny, vol. 357 s. 77—82 (dot. brata, Stanisława), Kom. Rządowa Spraw Wewn., vol. 7562 k. 244, 459, Stała Kom. Śledcza, vol. 1 poz. 681, 2249 (dot. brata, Stanisława), vol. 11 k. 32; AP w Płocku: Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatol. p. wezw. św. Bartłomieja w Płocku, vol. 23 k. 82 poz. 408/1848 (dot. brata, Modesta); Arch. Diec. w Płocku: Sumariusz parafii Unieck, księga nr 1272; B. Narod.: Księga adresowa Polaków zesłanych do Rosji w l. 1825—49, rkp. IV.10102 k. 51, E. Andreolli, Sztambuch, rkp. III. 6555 k. 53 (błędna informacja o Ś-m); Gosudarstvennyj archiv Irkuckoj Oblasti w Irkucku: F. 24 op. 3 pudło 19 d. 558 k. 32—60, pudło 33 d. 147 k. 41—2; IH PAN: Kartoteka uczestników ruchów wolnościowych w Cesarstwie Rosyjskim 1. poł. XIX w. (Kartoteka W. Djakowa); Lietuvos valstybės istorijos archyvas w Wil.: F. 1362 op. 1 vol. 2 r. 1860 poz. 57 (akt zgonu); Rossijskij gosudarstvennyj voenno-istoričeskij archiv w Moskwie: F. 1 op. 1 d. 12126 k. 25, F. 801 op. 109/86 1839 spr. 9 k. 3—7, F. 16233 op. 3/29 spr. 77 cz. 3 k. 25—6; — Informacje Dariusza Majewskiego z Płocka.
Anna Brus